LEGO schoonmaken: zo was je tweedehands stenen veilig en grondig

Wie tweedehands LEGO koopt, krijgt er soms iets extra's bij: stof van een zolder, vingerafdrukken, kruimels of een grijze waas van jaren in een speelgoedbak. Gelukkig is LEGO goed schoon te krijgen, als je weet wat wel en niet mag. Het plastic is stevig, maar niet bestand tegen hitte. In deze gids lees je hoe je LEGO stap voor stap met de hand wast, hoe je stickers en bedrukte onderdelen spaart, hoe je de stenen droogt en wat je kunt doen aan vergeelde stenen.

Het korte antwoord

Was LEGO met de hand in water van maximaal 40 °C met een beetje mild afwasmiddel, gebruik een zachte doek, spons of borstel en spoel daarna goed na met schoon water. Laat de stenen aan de lucht drogen, niet in de zon. Gebruik nooit de vaatwasser, de wasmachine, de oven, de magnetron of een föhn: door hitte kunnen stenen vervormen en niet meer goed klemmen.

Waarom tweedehands LEGO schoonmaken?

Stenen uit een opgeslagen verzameling of een grote partij hebben vaak jaren in een doos, la of bak gelegen. Schoonmaken heeft een paar duidelijke voordelen:

• Hygiëne: zeker als kinderen ermee gaan spelen, wil je stof en vuil eraf hebben.
• Klemkracht: vuil en kruimels in de noppen en buisjes zorgen ervoor dat stenen minder goed op elkaar passen.
• Uitstraling: schone stenen hebben weer hun oorspronkelijke glans, wat vooral opvalt bij displaysets.
• Verkoopwaarde: wie later wil doorverkopen, maakt met schone stenen en goede foto's een betere indruk.

Je hoeft overigens niet elke set te wassen. Een set die netjes in een vitrine heeft gestaan, heeft vaak genoeg aan afstoffen. Wassen is vooral nuttig voor losse stenen uit een bak of voor een partij die je net hebt gekocht. Op zoek naar zo'n partij? Kijk dan bij de losse onderdelen in de catalogus.

Wat zegt LEGO zelf over schoonmaken?

LEGO heeft op de eigen klantenservicepagina een duidelijk advies. Volgens LEGO maak je stenen met de hand schoon in water van niet meer dan 40 °C, met een zachte doek of spons. Een mild schoonmaakmiddel mag, als je daarna goed naspoelt met schoon water. Hogere temperaturen kunnen volgens LEGO de kwaliteit van de stenen aantasten: als stenen echt heet worden, kunnen ze van vorm veranderen en werken ze niet meer.

Voor onderdelen met elektronica of metaal, zoals motoren en batterijboxen, adviseert LEGO alleen een doek die vochtig is gemaakt met water en een mild middel zonder parfum of olie. Deze onderdelen gaan dus nooit in een bak met water.

Stap voor stap: zo was je LEGO met de hand

Met deze werkwijze maak je ook een grote bak stenen in één middag schoon.

1. Sorteer vooraf. Haal elektronica, onderdelen met stickers, minifiguren en stoffen of rubberen delen (zoals zeilen, capes en banden) eruit. Die behandel je apart.
2. Haal stenen los. Gebouwde modellen of vastgeklemde stenen krijg je alleen echt schoon als ze uit elkaar zijn.
3. Vul een teil of gootsteen met lauw water van maximaal 40 °C en een paar druppels mild afwasmiddel.
4. Laat de stenen weken. Volgens de schoonmaakgids van Brickfact is minimaal 10 minuten genoeg voor licht vuil. Voor echt smerige stenen raadt Blocks Magazine een paar uur aan, tot zo'n vijf uur bij flink aangekoekt vuil.
5. Borstel waar nodig. Gebruik een zachte borstel, bijvoorbeeld een oude tandenborstel, voor noppen, randen en de binnenkant van stenen.
6. Spoel goed na met schoon water, zodat er geen zeepresten achterblijven. Een vergiet of zeef maakt dit een stuk makkelijker.
7. Laat drogen op een handdoek, verspreid in één laag (zie hieronder).

Tip: werk in porties. Een volle teil met duizenden stenen is lastig te overzien en droogt slecht. Liever drie rondes van een paar honderd stenen.

Welke onderdelen was je apart?

Niet alles kan zomaar in de week. Deze onderdelen vragen extra voorzichtigheid:

Vooral bij stickers loont geduld. Blocks Magazine waarschuwt dat water dat achter een sticker blijft zitten blaasjes kan geven en de lijmlaag kan verpesten. Heb je geen reserve-stickervel, dan is deppen veiliger dan weken.

Hoe droog je LEGO stenen?

Drogen is de stap waar het vaak misgaat. LEGO en Brickfact zijn daar eensgezind over:

• Leg de stenen in één laag op een schone handdoek of keukenpapier, met wat ruimte ertussen.
• Draai ze na een paar uur om, of schud de handdoek voorzichtig, zodat water uit de buisjes kan lopen.
• Een ventilator op kamertemperatuur mag om het drogen te versnellen.
• Niet in de volle zon laten drogen.
• Nooit in de oven, magnetron of met een föhn.

Reken bij een grote hoeveelheid op een volle dag tot een nacht drogen. Berg de stenen pas op als ze echt droog zijn, ook in de buisjes van grote platen en stenen. Vocht in een dichte bak geeft een muffe lucht.

Wat mag absoluut niet?

Een paar methoden zie je online regelmatig voorbijkomen, maar die kun je beter overslaan:

• Vaatwasser en wasmachine: LEGO raadt beide af. De temperatuur ligt vaak boven de 40 °C, en volgens Brickfact kan de mechanische werking krassen, barstjes of andere schade geven.
• Bleek: wordt door Brickfact afgeraden.
• Alcohol of nagellakremover: tast volgens Blocks Magazine bedrukking aan.
• Kokend of heet water: te heet, met kans op vervorming.

Stof verwijderen van een gebouwde set kan wel droog: een zachte kwast of een stofzuiger met een borstelopzetstuk werkt prima, mits je voorzichtig bent met losse kleine onderdelen.

Vergeelde LEGO stenen: wat kun je doen?

Witte en lichtgrijze stenen uit oudere sets zijn soms geel verkleurd. Dat is geen vuil, dus wassen helpt niet. Volgens Brickfact ontstaat vergeling door uv-licht en zuurstof, waardoor het plastic langzaam degradeert. Op Wikipedia wordt hetzelfde proces bij ABS-kunststof beschreven als foto-oxidatie: polymeerketens breken af, waardoor het plastic geel en brosser wordt.

Is retrobright een goed idee?

Retrobright is een methode uit de wereld van oude spelcomputers, waarbij geel geworden plastic wordt behandeld met waterstofperoxide en uv-licht. Sommige verzamelaars gebruiken het ook voor LEGO. Wees daar voorzichtig mee:

• LEGO zelf geeft geen advies over het bleken van stenen.
• Blocks Magazine noemt het een lastig en enigszins gevaarlijk proces dat je stenen ook kan beschadigen.
• Volgens Brickfact kan waterstofperoxide onderdelen met metallic of chroomafwerking aantasten; test dus altijd eerst op één steen.
• Wikipedia meldt dat het langetermijneffect onduidelijk is: de vergeling kan terugkomen en er zijn zorgen dat het plastic verder verzwakt.

Ons advies: accepteer lichte vergeling als onderdeel van de geschiedenis van een set, of vervang de ergste stenen door exemplaren in betere staat. Losse stenen in een specifieke kleur vind je vaak tussen de onderdelen en partijen op BrickVillage.

Schone LEGO schoon houden

Na al dat werk wil je natuurlijk dat de stenen schoon blijven. Een paar gewoonten helpen daarbij:

• Bewaar stenen in afgesloten bakken of zakken, uit direct zonlicht.
• Zet displaysets niet in de vensterbank: uv-licht versnelt vergeling.
• Stof gebouwde sets regelmatig af met een zachte kwast.
• Kies een droge plek: geen vochtige kelder of koude zolder.

Meer over het opbergen en sorteren van je verzameling vind je in onze artikelen over verzamelen en opbergen. En waarom tweedehands LEGO zo'n goede keuze is, lees je in Duurzaam: geef LEGO een tweede kans.

Tot slot

Met lauw water, een beetje afwasmiddel, een zachte borstel en wat geduld ziet tweedehands LEGO er weer bijna als nieuw uit. Laat hitte en agressieve middelen achterwege, behandel stickers en elektronica apart en geef de stenen de tijd om te drogen. Op zoek naar nieuwe stenen of sets om op te knappen? Zoek dan in de BrickVillage-catalogus. Heb je zelf schone stenen of sets over, dan kun je ze verkopen via BrickVillage, ook via de BrickVillage-app voor iPhone en Android.

LEGO® is een handelsmerk van de LEGO Groep. BrickVillage is een onafhankelijke marktplaats en is niet verbonden aan de LEGO Groep.